 |
          |
Misja CID Jako sieć CID tworzymy aktywną grupę organizacji pozarządowych w Wielkopolski, którą wiąże porozumienie o współpracy. Służymy rozwojowi społeczności lokalnych w szczególności NGO-SOM poprzez informacje, doradztwo, szkolenia, spotkania i wskazywanie dobrych praktyk. Kierujemy się tolerancja, otwartością, równością szans. Charakteryzuje nas różnorodność obszarów działania. Jak założyć fundację albo stowarzyszenie? Jak skutecznie zarządzać taką organizacją? Jak pozyskiwać środki finansowe na jej działalność?
Odpowiedzi na te pytania można uzyskać w Centrum Informacyjno – Doradczych w Pile, działającym przy Stowarzyszenie Inicjatyw Społecznych EFFATA.
Codziennie w godzinach 10,oo do 12,oo
zapraszamy do konsultacji. Podczas dyżurów można otrzymać wszystkie
niezbędne informację związane z tworzeniem oraz funkcjonowaniem organizacji
pozarządowych. Porady udzielane są w siedzibach Centrów, a także za
pośrednictwem Internetu (poczty e-mail oraz komunikatora Skype).
Centrum
Informacyjno Doradcze w Pile
Stowarzyszenie
Inicjatyw Społecznych EFFAT Programy współpracy jednostek samorządu terytorialnego z organizacjami pozarządowymi Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2003 r. Nr 96, poz. 873 z późn. zm.) nakłada na jednostki samorządu terytorialnego obowiązek tworzenia programów współpracy z organizacjami pozarządowymi. Departament Pożytku Publicznego we współpracy z Radą Działalności Pożytku Publicznego przygotował wskazówki dotyczące zasad, jakimi powinien kierować się samorząd opracowując program współpracy z organizacjami pozarządowymi. Zasady tworzenia programu współpracy jednostek samorządu terytorialnego z organizacjami pozarządowymi oraz z podmiotami, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie
I. Wstęp do założeń
ramowego programu współpracy Pięć podstawowych zasad dotyczących tworzenia programów współpracy administracji publicznej z organizacjami pozarządowymi: 1. Program współpracy dotyczy organizacji pozarządowych w ogóle, a nie wyłącznie organizacji pożytku publicznego. 2. Program współpracy ma charakter obligatoryjny. 3. Formalnie program współpracy ma charakter roczny ale powinien być tworzony z perspektywą współpracy wieloletniej. 4. Sam proces budowania programu współpracy powinien być efektem współpracy dwóch podmiotów: właściwej jednostki samorządu terytorialnego oraz organizacji pozarządowych działających na jej obszarze. 5. Program współpracy dotyczyć powinien różnorodnych form współpracy a nie jedynie zlecania zadań. Wstęp do założeń ramowego programu współpracy W demokratycznym społeczeństwie organizacje pozarządowe stanowią znakomitą bazę dla rozwoju lokalnych społeczności, gdyż skupiają najaktywniejszych i najbardziej wrażliwych na sprawy społeczne obywateli danego środowiska. Niezbędne jest włączenie podmiotów pozarządowych w system funkcjonowania gminy / powiatu / województwa na zasadzie równoprawnego partnerstwa. Konstytucyjna zasada pomocniczości oraz wynikające z innych ustaw kompetencje jednostek samorządu terytorialnego stanowią podstawę rozwoju wzajemnych relacji między administracją publiczną a organizacjami pozarządowymi. Poniżej przedstawiono wskazówki, które mogą być przydatne w procesie budowania programu współpracy jednostek samorządu terytorialnego z organizacjami pozarządowymi. Zawiera on metodologiczne wskazówki i podstawowe wytyczne, stanowiące punkt wyjścia do tworzenia przez właściwe jednostki samorządowe własnych programów współpracy, które uwzględniałyby także specyficzne elementy współpracy z organizacjami pozarządowymi funkcjonującymi na ich obszarze (jak np.: identyfikacja konkretnych społecznych problemów, zakresu działalności organizacji pozarządowych, możliwości realizacji zadań publicznych i ich finansowania). Ustawa nie zawiera wskazówek, co do stopnia szczegółowości programu, ani nawet co do jego powiązania z budżetem jednostki samorządu terytorialnego. Należy stwierdzić, że roczny program współpracy nie musi być ściśle powiązany z budżetem, a jego tworzenie nie musi pokrywać się równolegle z przygotowaniem budżetu. Nie można jednak wykluczyć sytuacji, w której przygotowanie programu może następować równolegle z wypracowywaniem „budżetu zadaniowego” jako materiału poprzedzającego sporządzenie projektu budżetu zgodnie z samorządowymi przepisami ustrojowymi oraz przepisami o finansach publicznych. W razie nieuchwalenia programu każdy podmiot, który ma interes w jego uchwaleniu (w tym w szczególności organizacje pozarządowe działające na terenie danej jednostki samorządu), może – po bezskutecznym wezwaniu do uchwalenia programu – zaskarżyć jego brak do sądu administracyjnego (art. 101a ustawy o samorządzie gminnym, art. 88 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym, art. 91 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa). Cele CEL GŁÓWNY: Kształtowanie demokratycznego ładu społecznego w środowisku lokalnym, poprzez budowanie partnerstwa między administracją publiczną i organizacjami pozarządowymi. Służyć temu może wspieranie organizacji pozarządowych w realizacji ważnych celów społecznych. CELE SZCZEGÓŁOWE: 1. umocnienie lokalnych działań, stworzenie warunków dla powstania inicjatyw i struktur funkcjonujących na rzecz społeczności lokalnych; 2. zwiększenie wpływu sektora obywatelskiego na kreowanie polityki społecznej w gminie / powiecie / województwie; 3. poprawa jakości życia, poprzez pełniejsze zaspokajanie potrzeb społecznych; 4. integracja podmiotów polityki lokalnej obejmującej swym zakresem sferę zadań publicznych wymienionych w art.4 ustawy; 5. udział zainteresowanych podmiotów przy tworzeniu programu współpracy ; 6. otwarcie na innowacyjność, konkurencyjność poprzez umożliwienie organizacjom pozarządowym indywidualnego wystąpienia z ofertą realizacji projektów konkretnych zadań publicznych, które obecnie prowadzone są przez samorząd; 7. wypracowanie rocznego modelu lokalnej współpracy pomiędzy organizacjami pozarządowymi a jednostkami samorządu terytorialnego jako elementu długoterminowego programu współpracy obejmującego okres np. kilku lat Powyższe cele powinny być realizowane poprzez: - równy dostęp do informacji oraz wzajemne informowanie się o planowanych kierunkach działalności i współdziałaniu w celu zharmonizowania tych kierunków ( stosownie do ustawy o dostępie do informacji publicznej); - konsultowanie z organizacjami pozarządowymi projektów aktów normatywnych w dziedzinach dotyczących działalności statutowej tych organizacji, wykorzystując zasady dialogu społeczno – obywatelskiego; - tworzenie wspólnych zespołów o charakterze doradczym i inicjatywnym, złożonych z przedstawicieli organizacji pozarządowych oraz przedstawicieli właściwych organów administracji publicznej; - zlecanie realizacji zadań publicznych przez organizacje pozarządowe poprzez powierzanie wykonywania zadań publicznych, wraz z udzielaniem dotacji na finansowanie ich realizacji lub wspieranie wykonywania zadań publicznych wraz z udzieleniem dotacji na ich dofinansowanie - współpracę na zasadach: pomocniczości, suwerenności stron, partnerstwa, efektywności, uczciwej konkurencji i jawności, przy czym: w myśl zasady pomocniczości przy suwerenności stron organy administracji publicznej, respektując odrębność i suwerenność zorganizowanych wspólnot obywateli, uznają ich prawo do samodzielnego definiowania i rozwiązywania problemów, w tym należących także do sfery zadań publicznych i w takim zakresie współpracują z tymi organizacjami, a także wspierają ich działalność oraz umożliwiają realizację zadań publicznych na zasadach i w formie określonej w ustawie; zgodnie z zasadą partnerstwa organizacje pozarządowe, na zasadach i w formie określonej w ustawie oraz według trybu wynikającego z odrębnych przepisów, uczestniczą w identyfikowaniu i definiowaniu problemów społecznych, wypracowywaniu sposobów ich rozwiązania oraz wykonywaniu zadań publicznych; kierując się zasadą efektywności organy administracji publicznej, przy zlecaniu organizacjom pozarządowym zadań publicznych, dokonują wyboru najefektywniejszego sposobu wykorzystania środków publicznych, przestrzegając zasad uczciwej konkurencji oraz z zachowaniem wymogów określonych w art. 25 i art. 28 ust. 3 ustawy o finansach publicznych; mając na względzie zasadę jawności, organy administracji publicznej udostępniają współpracującym z nimi organizacjom pozarządowym informacje o zamiarach, celach i środkach przeznaczonych na realizację zadań publicznych, w których możliwa jest współpraca z tymi organizacjami oraz o kosztach realizacji zadań publicznych już prowadzonych w tym zakresie przez jednostki podległe organom administracji publicznej lub nadzorowane przez te organy, wraz z informacją o sposobie obliczania tych kosztów, tak aby możliwe było ich porównanie z kosztami realizacji analogicznych zadań przez inne instytucje i osoby. Jednym z instrumentów upubliczniania informacji powinien być Biuletyn Informacji Publicznej (BIP). Art. 13 ustawy wprost mówi, o tym, że ogłoszenia konkursów adresowanych do organizacji pozarządowych winny być ogłaszane w BIP. Rozsądne wydaje się umieszczenie w strukturze tworzonego przez administrację publiczną BIP części adresowanej do organizacji pozarządowych. Wygodną formą informowania organizacji o konkursach jest tez umieszczenie bezpłatnego ogłoszenia na portalu organizacji pozarządowych www.ngo.pl - promocję i wsparcie działalności organizacji pozarządowych, np. poprzez zapraszanie do udziału w posiedzeniach merytorycznych, informowanie społeczeństwa o udziale organizacji pozarządowych w pracach na rzecz gminy / powiatu w lokalnych gazetach, publikacjach, tablicach informacyjnych; wspieranie inicjatyw organizacji na rzecz społeczności lokalnych (udostępnianie nieodpłatne sali, sprzętu, umieszczanie informacji na stronach internetowych urzędu), pomoc w uzyskiwaniu sprzętu i wsparcia technicznego; dofinansowanie działalności organizacji pozarządowych; - stworzenie systemu monitorowania potrzeb społecznych na obszarze danej jednostki samorządowej opartego na ścisłej współpracy władz samorządowych i organizacji pozarządowych. Efekty 1. upowszechnienie modelu realizacji zadań w drodze współpracy sektora obywatelskiego z administracją publiczną, budowanie dialogu obywatelskiego; 2. zwiększenie kompetencji pracowników samorządu i organizacji pozarządowych w zakresie realizowania lokalnych programów skierowanych w stronę rozwiązywania problemów społecznych; 3. budowanie podstaw metodologicznych i merytorycznych dla kształtowania strategii rozwoju: gmin, powiatów, województw. Zakres podmiotowy Zakres podmiotowy programów współpracy tworzonych w formie uchwał jednostek samorządu terytorialnego określony został w art. 5 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Zgodnie z nim, podmiotami takich programów współpracy są, z jednej strony, organy jednostek samorządu terytorialnego na szczeblu gminy, powiatu i województwa, a z drugiej organizacje pozarządowe oraz podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, prowadzące, odpowiednio do terytorialnego zakresu działania organów jednostek samorządu terytorialnego, działalność pożytku publicznego w zakresie odpowiadającym działaniom tych organów. Należą do nich w szczególności: - stowarzyszenia; - fundacje; - osoby prawne i jednostki organizacyjne kościołów i związków wyznaniowych (np. grupy charytatywne, zakłady opiekuńcze); - stowarzyszenia jednostek samorządu terytorialnego; a także, - fundacje, których jedynym fundatorem jest Skarb Państwa lub jednostka samorządy terytorialnego, jeżeli: przepisy odrębne stanowią inaczej majątek tej fundacji nie jest w całości mieniem państwowym, mieniem komunalnym lub mieniem pochodzącym z finansowania środkami publicznymi w rozumieniu ustawy o finansach publicznych, lub fundacja prowadzi działalność statutową w zakresie nauki, w szczególności na rzecz nauki; W programie współpracy mogą być także uwzględnione podmioty wymienione w art. 3 ust 4 ustawy o działalności pożytku (...), do których należą: - związki zawodowe i organizacje pracodawców; - partie polityczne - samorządy zawodowe; - fundacje utworzone przez partie polityczne; - spółki działające na podstawie przepisów o kulturze fizycznej Należy jednak podkreślić, iż współpraca z powyżej wymienionymi podmiotami nie może być prowadzona w formie zlecania zadań publicznych, gdyż przepisów działu II Działalność Pożytku Publicznego przedmiotowej ustawy w stosunku do nich się nie stosuje. Zakres przedmiotowy (obszar działania) W przypadku zakresu przedmiotowego programów współpracy jednostek samorządu terytorialnego z organizacjami pozarządowymi i podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, trzeba podkreślić, że art. 4 ust. 1 przedmiotowej ustawy wymienia w sposób enumeratywny zakres zadań publicznych zaliczanych do sfery pożytku publicznego. Należą do nich zadania z zakresu : 1. pomocy społecznej, w tym pomocy rodzinom i osobom w trudnej sytuacji życiowej oraz wyrównywania szans tych rodzin i osób; 2. działalności charytatywnej; 3. podtrzymywania tradycji narodowej, pielęgnowania polskości oraz rozwoju świadomości narodowej, obywatelskiej i kulturowej; 4. działalności na rzecz mniejszości narodowych; 5. ochrony i promocji zdrowia; 6. działania na rzecz osób niepełnosprawnych; 7. promocji zatrudnienia i aktywizacji zawodowej osób pozostających bez pracy i zagrożonych zwolnieniem z pracy; 8. upowszechniania i ochrony praw kobiet oraz działalność na rzecz równych praw kobiet i mężczyzn; 9. działalności wspomagającej rozwój gospodarczy, w tym rozwój przedsiębiorczości; 10. działalności wspomagającej rozwój wspólnot i społeczności lokalnych; 11. nauki, edukacji, oświaty i wychowania; 12. krajoznawstwa oraz wypoczynku dzieci i młodzieży; 13. kultury, sztuki, ochrony dóbr kultury i tradycji; 14. upowszechniania kultury fizycznej i sportu; 15. ekologii i ochrony zwierząt oraz ochrony dziedzictwa przyrodniczego; 16. porządku i bezpieczeństwa publicznego oraz przeciwdziałania patologiom społecznym; 17. upowszechniania wiedzy i umiejętności na rzecz obronności państwa; 18. upowszechniania i ochrony wolności i praw człowieka oraz swobód obywatelskich, a także działań wspomagających rozwój demokracji; 19. ratownictwa i ochrony ludności; 20. pomocy ofiarom katastrof, klęsk żywiołowych, konfliktów zbrojnych i wojen w kraju i za granicą; 21. upowszechniania i ochrony praw konsumentów; 22. działań na rzecz integracji europejskiej oraz rozwijania kontaktów i współpracy między społeczeństwami; 23. promocji i organizacji wolontariatu; 24. działalności wspomagającej technicznie, szkoleniowo, informacyjnie lub finansowo organizacje pozarządowe oraz podmioty, o których mowa w art. 3 ust. 3, w zakresie określonym w pkt 1-23. Mając powyższe na uwadze, należy wskazać, że organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego w uchwalanym przez siebie programie współpracy powinien wybrać i określić roczne zamierzenia i nakreślić wieloletnie priorytety działania związane ściśle ze specyfiką sytuacji społeczno – ekonomicznej ludności zamieszkującej obszar danej jednostki samorządu terytorialnego. W programie powinna znaleźć się analiza potrzeb oraz możliwości efektywnego realizowania wspólnych przedsięwzięć, w tym także ocena potencjału organizacji pozarządowych, tj. doświadczenia: - w realizacji usług publicznych danego rodzaju; - w dysponowaniu pieniędzmi publicznymi - oraz posiadanej kadry, wolontariuszy, również pewności wykonania zleconych zadań. W dokumencie tym powinny zostać wyznaczone cele, jakie stawiają sobie organizacje pozarządowe i samorząd w realizowanych przez siebie zadaniach. Roczny program współpracy powinien uwzględniać również system oceny oraz monitorowania realizowanych, zarówno przez sektor samorządowy jak i pozarządowy, usług. Program współpracy powinien zawierać tryb, sposób w jakim mieszkańcy będą informowani o działaniach realizowanych wspólnie przez samorząd i organizacje pozarządowe (zadanie, miejsce, termin, fundusze, liczba beneficjentów, zaangażowanie społeczności lokalnej, itp.) Formy współpracy Formy współpracy pomiędzy jednostkami samorządu terytorialnego a organizacjami pozarządowymi i podmiotami wskazanymi w art. 3 ust. 3 ustawy mogą być prowadzone w szczególności poprzez: 1. zlecanie organizacjom pozarządowym oraz podmiotom wymienionym w art. 3 ust. 3 realizacji zadań publicznych na zasadach określonych w ustawie, które może mieć formy: - powierzania wykonywania zadań publicznych, wraz z udzieleniem dotacji na finansowanie ich realizacji lub - wspierania takich zadań, wraz z udzieleniem dotacji na dofinansowanie ich realizacji; Podstawą do zlecania usług powinien być roczny program współpracy, a samo zlecanie usług powinno wynikać z chęci zwiększenia efektywności wykorzystania środków. Prawidłowa realizacja zadań publicznych wymaga oddzielenia funkcji decyzyjnych (przyznającego zadanie, zlecającego wykonanie zadania) od funkcji wykonawczych. Organy publiczne, dysponujące funduszami publicznymi, powinny w drodze decyzji ustalać prawo do świadczenia, przekazywać środki niezbędne na jego realizację oraz kontrolować prawidłowość wykonania tego zadania. Wspieranie oraz powierzanie odbywa się po przeprowadzeniu otwartego konkursu ofert, chyba że przepisy odrębne przewidują inny tryb zlecania. (zobacz >> „Rozporządzenie Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej w sprawie wzoru oferty realizacji zadania publicznego, ramowego wzoru umowy o wykonanie zadania publicznego i wzoru sprawozdania z wykonania tego zadania”) Samorząd dla prawidłowego zlecania zadań organizacjom pozarządowym powinien stworzyć bazę danych zawierającą informację nt. organizacji pozarządowych działających na obszarze danej jednostki samorządu terytorialnego oraz dbać o jej aktualizację. W przypadku nieposiadania powyższych informacji, samorząd może zwrócić się do odpowiedniej instytucji, organizacji pozarządowej (np. Stowarzyszenia KLON / JAWOR prowadzącego ogólnodostępną internetową bazę danych organizacji pozarządowych pod adresem http://www.ngo.pl) posiadającej bogatą bazę danych w tym zakresie (należy zaznaczyć, że również z tego źródła informacje mogą być niepełne). 2. wzajemne informowanie się o planowanych kierunkach działalności i współdziałania w celu zharmonizowania tych kierunków, poprzez: - publikowanie ważnych informacji na stronach internetowych danej jednostki samorządu terytorialnego; informacje te powinny dotyczyć zarówno działań podejmowanych przez samorządy jak i przez organizacje pozarządowe, - udział przedstawicieli organizacji pozarządowych na sesjach Rady Gminy oraz Komisjach Rady Gminy, z prawem zabierania głosu, - przekazywanie przez organizacje pozarządowe informacji o przewidywanych lub realizowanych zadaniach sfery publicznej. 3. konsultowanie z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3, odpowiednio do zakresu ich działania, projektów aktów normatywnych w dziedzinach dotyczących działalności statutowej tych organizacji: - organizowanie przez administrację publiczną konsultacji w sprawach realizacji poszczególnych zadań gminy, - informowanie przedstawicieli organizacji o planowanych sesjach Rady Gminy oraz Komisji Rady Gminy, na których dyskutowane będą projekty uchwał odnoszących się do zagadnień związanych z profilem działalności tych organizacji, - udostępnienie druków projektów uchwał odnoszących się do zagadnień związanych z profilem działalności tych organizacji, udział organizacji pozarządowych w posiedzeniach Wojewódzkich Komisji Dialogu Społecznego. 4. tworzenie wspólnych zespołów o charakterze doradczym i inicjatywnym, złożonych z przedstawicieli organizacji pozarządowych, podmiotów wymienionych w art. 3 ust. 3 oraz przedstawicieli właściwych organów administracji publicznej. W ramach takich zespołów można opracowywać wspólne plany działań na rzecz mieszkańców z wykorzystaniem miejscowego potencjału organizacji oraz infrastruktury. Zespół taki stanowić może efektywne forum tworzenia programów współpracy samorządu i organizacji pozarządowych. Na jego forum mogą być wypracowywane projekty aktów normatywnych w dziedzinach dotyczących działalności statutowej organizacji oraz dyskutowane projekty uchwał odnoszących się do zagadnień związanych z obszarem działalności tych organizacji. Zespoły takie mogą również stanowić forum, na którym przygotowywane byłyby zalecenia, co do sposobu wykonywania usług publicznych, w tym również trybu zlecania ich wykonania czy to w formie dofinansowania czy też pełnego finansowania. Wreszcie przedstawiciele organizacji pozarządowych mogą występować w roli obserwatorów lub członków (po zastosowaniu odpowiednich procedur eliminujących konflikt interesów) w komisjach rozstrzygających wyniki konkursów na finansowanie lub dofinansowanie działań zlecanych organizacjom pozarządowym. Ustawowe nałożenie obowiązku współpracy nie oznacza nałożenia obowiązku współpracowania we wszystkich formach wymienionych w ust.1, a charakter tych form jest komplementarny a nie wynikowy (nie hierarchiczny). Co więcej, nie ma podstaw do przyjmowania, iż kolejność, w jakiej zostały wymienione określone formy, wskazuje na preferencje ustawodawcy, a tym samym uznawania za podstawową formę współpracy zlecania realizacji zadań publicznych. Zlecanie – zdefiniowane w ust. 4 art. 5 – jest niewątpliwie najbardziej intensywną i w rezultacie sformalizowaną formą współpracy, łączącą się z zaangażowaniem środków publicznych, a zatem powinno ono być traktowane jako forma szczególna, do której można dojść zasadniczo po wykorzystaniu form mniej intensywnych i sformalizowanych. W tym kontekście, za podstawową formę można by uznać raczej wzajemne informowanie się - tym bardziej że bez takiej informacji niemożliwe jest utrzymywanie jakiejkolwiek trwalszej współpracy. Poniżej zestawiono przykładowe formy współpracy: 1. udzielanie przez samorząd wsparcia pozafinansowego dla organizacji (oddelegowanie pracowników, użyczenie sprzętu, bezpłatne udostępnienie sal urzędu itp.); 2. otwarte spotkania pomiędzy organizacjami a przedstawicielami samorządu; 3. koordynowanie działań, prowadzenie wspólnych przedsięwzięć (np. wspólne organizowanie konferencji czy współpracy przy świadczeniu konkretnych usług na rzecz społeczności lokalnej); 4. doradztwo i udzielanie przez samorząd pomocy merytorycznej organizacjom, np. w przygotowaniu projektów i pisaniu wniosków; 5. bieżąca wymiana informacji między administracją a organizacjami; 6. zlecanie zadań. Innymi ważnymi formami współpracy są:: - wspólne rozpoznawanie potrzeb społeczności lokalnej i wspólne planowanie działań służących zaspokojeniu potrzeb; - pomoc dla organizacji w poszukiwaniu środków finansowych z innych źródeł, zwłaszcza pomoc w pozyskiwaniu przez organizacje pozarządowe partnerów zagranicznych i środków z funduszy międzynarodowych, w szczególności z Unii Europejskiej (Europejski Fundusz Społeczny); - umożliwienie organizacjom skorzystania z preferencyjnych zasad uzyskiwania lokali na działalność; - promowanie przez samorząd działalności organizacji i pomocy w tworzeniu jej dobrego wizerunku; - organizowanie przez administrację samorządową szkoleń i doradztwa dla organizacji pozarządowych; - dofinansowaniu przez samorząd, w formie grantów, pozarządowych ośrodków doradztwa dla inicjatyw pozarządowych; - pomoc w nawiązywaniu współpracy międzynarodowej. Mając na uwadze powyżej określone założenia ramowego programu współpracy, niezbędne byłoby zinstytucjonalizowanie przez jednostki samorządu terytorialnego działań niezbędnych do opracowania przez każdą z nich własnego programu współpracy z organizacjami pozarządowymi i podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy. Zaleca się zorganizowanie przez właściwy organ danej jednostki samorządu terytorialnego spotkania roboczego (bądź cyklu takich spotkań - w zależności od potrzeb) z przedstawicielami organizacji pozarządowych i podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy, działającymi na obszarze danej jednostki, w przedmiocie wypełnienia treścią powyższych założeń, w szczególności poprzez konkretyzację: - zadań objętych programem współpracy; - form współpracy; - czasu realizacji programu współpracy; - zasad monitoringu oraz formy sprawozdania realizacji programu współpracy. Warto przy okazji przypomnieć, że w specyficznym przypadku wystąpienia sporów między organami administracji publicznej a organizacjami pożytku publicznego, rolę mediatora może, zgodnie z Ustawą pełnić Rada Działalności Pożytku Publicznego. W celu usystematyzowania i podniesienia efektywności współpracy między jednostką samorządu terytorialnego a organizacjami pozarządowymi sugerowane jest stworzenie: komórki, zespołu albo wyznaczenie pojedynczej osoby odpowiedzialnej za koordynację tej współpracy. Należy zaznaczyć, że na szczeblu urzędów wojewódzkich i marszałkowskich zostali wyznaczeni przedstawiciele do współpracy z organizacjami pozarządowymi z danego regionu. Organem monitorującym tworzenie programów współpracy jednostek samorządu terytorialnego z organizacjami pozarządowymi w danym regionie jest wojewoda. Departament Pożytku Publicznego MPS przeszkolił trenerów organizacji pozarządowych z terenu całego kraju, w zakresie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Zostali oni poinformowani o swojej misji oraz zobligowani do przekazywania zdobytej wiedzy wśród lokalnych środowisk pozarządowych.
Ustawa o działalności pożytku publicznego w pytaniach i odpowiedziach.
1. Czy organizacje kościelne są organizacjami pozarządowymi ? Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie działalnością pożytku publicznego jest działalność społecznie użyteczna, prowadzona przez organizacje pozarządowe w sferze zadań publicznych określonych w ustawie. Przepis ust. 3 tego artykułu przewiduje, że działalność pożytku publicznego może być prowadzona także przez osoby prawne i jednostki organizacyjne działające na podstawie przepisów o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, o stosunku Państwa do innych kościołów i związków wyznaniowych oraz o gwarancji wolności sumienia i wyznania, jeżeli ich cele statutowe obejmują prowadzenie działalności pożytku publicznego. Ponadto art. 20 ustawy wyraźnie wskazuje, że organizacją pożytku publicznego mogą być dwa rodzaje podmiotów: organizacje pozarządowe oraz podmioty, o których mowa w art. 3 ust. 3, czyli kościelne osoby prawne i kościelne jednostki organizacyjne oraz stowarzyszenia jednostek samorządu terytorialnego. Mając powyższe na uwadze można wnioskować, że taki dualizm podmiotowy, zawarty w art. 3 wskazuje na wyraźne rozróżnienie organizacji kościelnych i organizacji pozarządowych. Jednocześnie należy podkreślić, że przedstawiciele doktryny zaliczają kościoły i inne związki wyznaniowe do szczególnej kategorii organizacji pozarządowych (traktując organizacje pozarządowe jako dobrowolne zrzeszenia) (H. Izdebski, M. Kulesza „Administracja publiczna” , s.251).
2. Czy spółdzielnie mieszkaniowe są organizacjami pozarządowymi?
Spółdzielnia mieszkaniowa jest szczególnym rodzajem spółdzielni wyodrębnionym ze względu na jej cel, który polega na „zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych i innych potrzeb członków oraz ich rodzin, przez dostarczanie członkom samodzielnych lokali mieszkalnych lub domów jednorodzinnych, a także lokali o innym przeznaczeniu” (art.1 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1116)). Zgodnie z art. 1§1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze (Dz.U. z 1995 r. Nr 54, poz. 288 z późn. zm.) spółdzielnia to dobrowolne zrzeszenie nieograniczonej liczby osób, o zmiennym składzie osobowym i zmiennym funduszu udziałowym, które w interesie swoich członków prowadzi wspólną działalność gospodarczą. Natomiast, zgodnie z §2 ww. artykułu, spółdzielnia może prowadzić działalność społeczną i oświatowo-kulturalną na rzecz swoich członków i ich środowiska. W konsekwencji należy uznać, że działalność gospodarcza prowadzona przez spółdzielnie, w tym również spółdzielnie mieszkaniowe, jest ich działalnością podstawową (obowiązkową) zaś prowadzona działalność społeczna i oświatowo-kulturalną jedynie uboczną (fakultatywną). Ponadto należy podkreślić, że spółdzielnia podlega wpisowi do Krajowego Rejestru Sądowego do rejestru przedsiębiorców (art.7 prawa spółdzielczego w zw. z art. 36 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz.U. z 2001 r. Nr 17, poz. 209 z późn. zm.) ). Nie można natomiast dokonać wpisu spółdzielni do rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz publicznych zakładów opieki zdrowotnej, w którym wpisuje się podmioty nie będące przedsiębiorcami (art. 49 ust. 1 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym). W świetle powyższego spółdzielnia jest przedsiębiorcą, a więc osobą prawną, która zawodowo, we własnym imieniu podejmuje i wykonuje działalność gospodarczą – tj. działalność, której celem podstawowym jest osiąganie dochodu (zysku), w rozumieniu ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. Prawo działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 101, poz. 1178 z późn. zm.).
3. Czy partie polityczne zostały uznane za organizacje pozarządowe?
Zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie organizacjami pozarządowymi są, nie będące jednostkami sektora finansów publicznych, w rozumieniu przepisów ustawy o finansach publicznych i niedziałające w celu osiągnięcia zysku, osoby prawne lub jednostki nie posiadające osobowości prawnej utworzone na podstawie przepisów ustaw, w tym fundacje i stowarzyszenia. W tak zdefiniowanym pojęciu organizacji pozarządowych mieszczą się również partie polityczne. Należy jednak zauważyć, że zgodnie z ust. 4 art. 3 przepisów działu II tj. działu regulującego działalność pożytku publicznego, nie stosuje się do partii politycznych.
4. Jakie podmioty zalicza się do jednostek sektora finansów publicznych w rozumieniu przepisów ustawy o finansach publicznych ?
Ustawa definiując pojęcie organizacji pozarządowej stanowi, że jest to niebędąca jednostką sektora finansów publicznych, w rozumieniu przepisów o finansach publicznych, i niedziałająca w celu osiągnięcia zysku, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej. Z kolei ustawa z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2003 r., Nr 15, poz.148 z późn. zm.) w art. 5 enumeratywnie wymienia podmioty zaliczane do sektora finansów publicznych. Są to : 1) organy władzy publicznej, organy administracji rządowej, organy ochrony państwowej i ochrony prawa, sądy i trybunały, a także jednostki samorządu terytorialnego i ich organy oraz związki; 2) jednostki budżetowe, zakłady budżetowe i gospodarstwa pomocnicze jednostek budżetowych; 3) fundusze celowe; 4) państwowe szkoły wyższe; 5) jednostki badawczo – rozwojowe; 6) samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej; 7) państwowe lub samorządowe instytucje kultury; 8) Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i zarządzane przez nie fundusze; 9) Narodowy Fundusz Zdrowia; 10) Polska Akademia Nauk i tworzone przez nią jednostki organizacyjne; 11) Państwowe lub samorządowe osoby prawne utworzone na podstawie odrębnych ustaw, w celu wykonywania zadań publicznych, z wyłączeniem przedsiębiorstw, banków i spółek prawa handlowego.
5. Jaki jest zakres współpracy organów administracji publicznej z organizacjami pozarządowymi?
Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie organy administracji publicznej prowadzą działalność w sferze zadań publicznych we współpracy z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art.3 ust. 3 ustawy, odpowiednio do terytorialnego zakresu działania organów administracji publicznej, prowadzącymi działalność pożytku publicznego w zakresie odpowiadającym zadaniom tych organów. Jedną z form tej współpracy jest zlecanie organizacjom pozarządowym oraz innym uprawnionym podmiotom realizacji zadań publicznych w trybie otwartego konkursu ofert (powierzanie lub wsparcie). Sfera zadań publicznych objętych współpracą, w tym również zlecaniem, została określona w art. 4 ustawy. Obok zlecania realizacji zadań publicznych w ustawie zostały określone inne przykładowe formy współpracy administracji publicznej z organizacjami pozarządowymi i podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 . I tak współpraca ta może się również odbywać poprzez: - wzajemne informowanie się o planowanych kierunkach działalności i współdziałanie w celu zharmonizowania tych kierunków; - konsultowanie projektów aktów normatywnych z organizacjami pozarządowymi i podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3, odpowiednio do zakresu ich działania, w dziedzinach dotyczących działalności statutowej tych organizacji; - tworzenie wspólnych zespołów o charakterze doradczym i inicjatywnym.
6. Jaki jest związek między zlecaniem realizacji zadań leżących w sferze zadań publicznych określonych w ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, a rocznym programem współpracy uchwalanym na podstawie tej ustawy?
Zgodnie z art. 5 organy administracji publicznej prowadzą działalność w sferze zadań publicznych we współpracy z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy, prowadzącymi, odpowiednio do terytorialnego zakresu działania organów administracji publicznej, działalność pożytku publicznego w zakresie odpowiadającym zadaniom tych organów. Zlecanie realizacji zadań publicznych jest jedną z form współpracy organów administracji publicznej z organizacjami pozarządowymi i innymi uprawnionymi podmiotami prowadzącymi działalności pożytku publicznego, która odbywa się w postaci wspierania lub powierzania, w sferze określonej art. 4. Ustawowo określona sfera zadań publicznych nie może być ograniczana ani modyfikowana rocznym programem współpracy uchwalanym przez organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego. W tej sferze do zlecania realizacji zadań publicznych stosuje się ustawowy tryb otwartego konkursu ofert, chyba że inny tryb zlecania przewidują odrębne przepisy (art.11 ust.2 ustawy). Nie ma przeszkód aby roczny program współpracy zawierał m.in. postanowienia dotyczące zlecania zadań publicznych organizacjom pozarządowym i innym uprawnionym podmiotom.
7. Jaki charakter ma roczny program współpracy ?
Zawarty w art. 5 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie obowiązek uchwalania przez organ stanowiący jednostek samorządu terytorialnego rocznych planów współpracy z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy formalizuje podstawy tej współpracy. Należy przyjąć, że plan współpracy ma charakter polityczny w tym znaczeniu, że prezentuje politykę jednostki samorządu terytorialnego w zakresie współpracy z organizacjami pozarządowymi. Na gruncie postanowień ustawy program współpracy powinien być uchwalany, na rok, a więc niekoniecznie na rok kalendarzowy. Wydaje się jednak, że powinien on stanowić wytyczną przy opracowywaniu budżetu, ponieważ obowiązek współpracy organów administracji publicznej z organizacjami pozarządowymi, realizowany w szczególności w formach przewidzianych w ustawie, zasadniczo będzie pociągał za sobą wydatki budżetowe, które są rozstrzygane w toku prac budżetowych. Jeśli chodzi o dopuszczalną treść takiego programu współpracy to nie jest to regulowane przez ustawodawcę, który pozostawia tę kwestię w gestii organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego (jako przepis pomocniczy w tym zakresie można stosować art.5 ust.1 ustawy określający przykładowe formy współpracy).
8. Co to jest działalność nieodpłatna?
Działalnością nieodpłatną pożytku publicznego, w rozumieniu art. 7 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, jest świadczenie usług, za które organizacja pozarządowa lub podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 nie pobierają wynagrodzenia. Natomiast jeżeli odbiorcy świadczonych usług muszą za nie płacić organizacji pozarządowej, wówczas mamy do czynienia z działalnością odpłatną lub gospodarczą.
9. Co to jest działalność odpłatna? Czy działalność odpłatna jest zwolniona z VAT ?
Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy działalnością odpłatną jest działalność w zakresie wykonywania zadań należących do sfery zadań publicznych, w ramach realizacji celów statutowych przez organizację pozarządową lub podmioty wymienione w art. 3 ust. 3, za którą pobierane jest wynagrodzenie. Jedną z form działalności odpłatnej, wymienioną w ustawie, jest sprzedaż towarów lub usług wytworzonych lub świadczonych przez osoby bezpośrednio korzystające z działalności pożytku publicznego oraz sprzedaż przedmiotów darowizny na cele prowadzenia działalności pożytku publicznego. Ustawa Przepisy wprowadzające ustawę o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie zmieniająca ustawę z 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz.U. Nr 11, poz.50, z późn. zm.) nie wprowadza zwolnienia od podatku organizacji pozarządowych ani organizacji pożytku publicznego. Nie istnieją również przepisy zwalniające działalność odpłatną pożytku publicznego od podatku od towarów i usług. Tym samym działalność ta, w zakresie czynności będących, zgodnie z art. 2 ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz.U. Nr 11, poz.50, z późn. zm.), przedmiotem opodatkowania – podlega opodatkowaniu na normalnych zasadach. Jedyny wyjątek w tym zakresie został wprowadzony art. 11 ustawy przepisy wprowadzające ustawę o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, zgodnie z którym zwolniona od VAT, z pewnymi ograniczeniami, jest sprzedaż towarów dokonywana przez organizacje pożytku publicznego, jeżeli towary te zostały nabyte jako darowizny rzeczowe ze zbiórek publicznych lub za środki pieniężne pozyskane ze zbiórek. Należy przy tym zaznaczyć, że uprawnienie to zostało przyznane jedynie organizacjom pożytku publicznego, czyli nie wszystkim organizacjom pozarządowym, a jedynie tym, które po spełnieniu wymagań ustawowych uzyskają status organizacji pożytku publicznego. Przepis art. 11 ustawy przepisy wprowadzające, zgodnie z art. 24 tej ustawy, wchodzi w życie od dnia 1 stycznia 2004 r.
10. Co należy rozumieć pod pojęciem sprzedaży przedmiotów darowizny w art. 8 ust.1?
Sprzedaż przedmiotów darowizny polega na zbyciu przedmiotów nabytych przez organizację pozarządową lub inny uprawniony podmiot tytułem darowizny (od darczyńców). Ustawodawca definiując pojęcie działalności odpłatnej pożytku publicznego zalicza do niej, w szczególności sprzedaż przedmiotów darowizny, z tym że środki otrzymane z tego tytułu powinny być, zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy, przeznaczone na cele prowadzenia działalności pożytku publicznego. Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie ani ustawa Przepisy wprowadzające ustawę o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie nie przewiduje zmiany zasad opodatkowania sprzedaży przedmiotów darowizny. Jedynie w odniesieniu do dochodów organizacji pożytku publicznego (z odpłatnej działalności pożytku publicznego) w części przeznaczonej na działalność statutową (z wyłączeniem działalności gospodarczej) przewidywane jest zwolnienie ich z opodatkowania (art. 24 ustawy w zw. z art.9 ustawy Przepisy wprowadzające).
11. Czy może wystąpić dochód z tytułu prowadzenia działalności odpłatnej i czy podlega on opodatkowaniu na normalnych zasadach ?
Jeśli przychód z tytułu działalności odpłatnej np. sprzedaży usług jest wyższy niż kalkulacyjne koszty jego uzyskania to wówczas pojawia się dochód z tej działalności. Jeśli zostanie on przeznaczony na cele statutowe podmiotu mieszczące się w zakresie określonym w art. 17 ust. 1 pkt. 4 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz.U. z 2000 r. Nr 54, poz. 654 z późn. zm.), to będzie on zwolniony z opodatkowania. Natomiast w przypadku przeznaczenia tego dochodu na inny, nie wymieniony w tym przepisie cel społeczny, będzie on, na normalnych zasadach, opodatkowany podatkiem dochodowym od osób prawnych.
12. Jakie koszty można uznać za bezpośrednie koszty wydania książki w ramach działalności odpłatnej pożytku publicznego ?
Definicję kosztów bezpośrednich oraz elementy, które można do nich zaliczyć określa art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz.U. z 2002 r., Nr 76, poz. 694 z późn. zm.). Zgodnie z jego treścią na koszt wytworzenia produktu składają się koszty pozostające w bezpośrednim związku z danym produktem oraz uzasadniona część kosztów pośrednio związana z wytworzeniem tego produktu. Do kosztów bezpośrednich zalicza się : - wartość zużytych materiałów bezpośrednich, - koszty pozyskania i przetworzenia związane bezpośrednio z produkcją, - inne koszty poniesione w związku z doprowadzeniem produktu do postaci i miejsca, w jakich się znajduje w dniu wyceny. Jednocześnie ten sam artykuł enumeratywnie wylicza koszty, które nie mogą być zaliczone do kosztów wytworzenia produktu ( zarówno bezpośrednich jak i pośrednich). Są to: - koszty będące konsekwencją niewykorzystanych zdolności produkcyjnych i strat produkcyjnych, - koszty ogólnego zarządu, które nie są związane z doprowadzaniem produktu do postaci i miejsca, w jakich się znajduje na dzień wyceny, - magazynowania wyrobów gotowych i półproduktów, chyba że poniesienie tych kosztów jest niezbędne w procesie produkcji, - kosztów sprzedaży produktów.
13. Czy w razie przekroczenia przez oddział stowarzyszenia prowadzącego działalność odpłatną limitu określonego w art. 9 ust. 1 pkt. 2 dotyczącego maksymalnego dopuszczalnego wynagrodzenia osób fizycznych, działalność odpłatna całego stowarzyszenia czy też jedynie tego oddziału, staje się działalnością gospodarczą ?
Zgodnie z art. 9 ust. 1 działalność odpłatna pożytku publicznego organizacji pozarządowej, w tym stowarzyszenia, jeżeli przekroczy limity, o których mowa w pkt. 1 i 2, stanowi działalność gospodarczą. Stosownie do art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. Nr 79, poz. 855 z późn. zm.) stowarzyszenie może tworzyć terenowe jednostki organizacyjne, które, jeżeli statut stowarzyszenia to przewiduje, mogą uzyskać osobowość prawną (art. 17 a ustawy prawo o stowarzyszeniach). Wynika z tego, że można wyróżnić dwa rodzaje oddziałów stowarzyszenia: posiadające osobowość prawną oraz nie posiadające takiej osobowości. W odniesieniu do stowarzyszenia mającego oddziały nie posiadające osobowości prawnej można uznać, że stanowi ono, jako osoba prawna, jedną całość a poszczególne oddziały tego stowarzyszenia stanowią jedynie element jego struktury organizacyjnej. W konsekwencji przekroczenie przez każdą terenową jednostkę organizacyjną (oddział) nie mającą osobowości prawnej ustawowych limitów określonych w art. 9 ust. 1 będzie skutkować tym, że dotychczas prowadzona przez stowarzyszenie działalność odpłatna pożytku publicznego stanowić będzie działalność gospodarczą.
14. Co należy rozumieć przez wynagrodzenie w rozumieniu art. 8 ust. 1? Czy wynagrodzeniem jest również dotacja otrzymana na pokrycie kosztów zadania?
Wynagrodzeniem w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie jest świadczenie pieniężne pobierane przez organizację pozarządową lub podmiot wymieniony w art.3 ust. 3 ustawy jako zapłata za wykonane świadczenie. Dotacja nie jest wynagrodzeniem w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy, lecz formą finansowania lub dofinansowania zadania publicznego przez organ administracji publicznej, który zleca organizacji pozarządowej lub podmiotowi wymienionemu w art.3 ust. 3 ustawy wykonanie określonego zadania publicznego. Organizacja pozarządowa, która po przeprowadzeniu otwartego konkursu ofert, wykonuje zadanie publiczne na podstawie umowy o powierzenie lub o wsparcie uzyskuje na realizację tego zadania środki publiczne w formie dotacji. Wysokość dotacji (dofinansowania lub finansowania) jest m.in. uzależniona od wskazanej w ofercie przez organizację pozarządową kalkulacji przewidywanych kosztów realizacji zadania, która zawiera kosztorys ze względu na typ kosztów oraz źródło finansowania.
15. Czy w związku z wprowadzeniem przepisami ustawy pojęcia działalności odpłatnej, zmienia się sposób prowadzenia księgowości?
Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie wyodrębnia w ramach działalności statutowej pożytku publicznego działalność nieodpłatną i odpłatną, która, zgodnie z art. 6, nie stanowi działalności gospodarczej. W odniesieniu do prowadzenia działalności odpłatnej i nieodpłatnej pożytku publicznego art. 10 ust. 1 nakłada obowiązek rachunkowego wyodrębnienia tych form działalności w stopniu umożliwiającym określenie przychodów, kosztów i wyników. W pozostałym zakresie, wobec braku odrębnych uregulowań, należy stosować przepisy ogólne.
16. Czy za wynagrodzenie w rozumieniu art. 8 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie należy uznać środki otrzymywane przez zakład opieki zdrowotnej z Narodowym Funduszu Zdrowia ?
Zgodnie z art. 37 ustawy z dnia 23 stycznia 200 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
